Piknik Satrancı Felsefe Serisi 1 – Gilles Deleuze ve Efsanevi Satranç Problemi

deluze 1925-1995 yılları arasında yaşamış olan Gilles Deleuze, çağımızın en etkili filozoflarından birisidir, öyle ki Foucault bir yazısında, 20. yüzyılın bir gün Deleuzecü bir yüzyıl olarak adlandırılacağını belirtmiştir. Rizom, organsız beden ve göçebe gibi çok önemli kavramlar üretmiş olan Deleuze, filozoflar üzerine yazdığı harika monografların yanında, Felix Guattari ile işbirliği içinde tamamladığı Anti Oidipus ve Bin Yayla adlı çalışmalarında, kapitalizm ve devletin işleyişi üzerine önemli tespitlerde bulunmuştur. Deleuze’e göre madde hylemorfiktir. Yani egemen tarafından, egemen için hazırlanmıştır. Bu yüzden Deleuze maddeci olmayan bir görgüllük arayışı içindedir. Ona göre bir gücü güncellemek aktif oluştur. Bu tekillikleri uzatmak ve karar vermektir. Eylem gücün kendisinin hareketidir. Karar vermek, hareket etmek istemek değil, hareketi yapmaktır ve en büyük felaketler zoraki eylemlerin, doğal eylemlere karşı galibiyeti sonucunda ortaya çıkarlar.

chess-go

Savaş Makinesi Kavramı ve Deleuze’ün Satranç Üzerine Düşüncelerinin Çürütülmesi

Deleuze, devlet aygıtını ve savaş makinesini karşılaştırmak için satranç ve go örneklerini verir. Ona göre satranç taşlarının oyunu bir devletlilik ya da saray oyunudur. Satranç taşları kodlanır. Taşlarda, hareketleri, durumları ve çarpışmaları meydana getiren iç özellikler vardır. Buna karşın, gonun piyonları tane (pastil), aritmetik birimlerdir. Kolektif anonimden başka bir işlevleri yoktur. Gonun piyonları özneleşmemiş bir makinesel düzenlemenin ögeleridir. İç özellikleri yoktur. Satranç bir savaştır, ama kurumsallaşmış, kodlanmış ve kurallaştırılmış bir savaş. Gonun özelliğiyse, cephesi, kavga çizgisi olmayan bir savaş oluşudur. Tamamen stratejidir. Satrançsa göstergebilimi. Satrancın mekanı kapalı ve ekonomiktir. Godaysa herhangi bir noktadan, orta noktaya aniden yayılmak söz konusudur. Goda hareket, başlangıcı sonu olmayan sürekli oluşan bir şeydir. Satranç mekanı kodlar yani çizikli, pürtüklü kılar. Goysa yersizleştirir, onu kayganlaştırır. Bu noktada, Deleuze’ün göremediği detay, satrançta oluşan kaygan zeminlerdir. Örneğin problemciler, taşlar arasındaki güç farklılıklarının önemini yitirdiği pek çok diyagram dizmişlerdir. Ancak bir problem var ki; Deleuze’ün satranç üzerine argümanlarını apaçık çürütmektedir.

Efsane Konum

Leonid Yarosh 1983 – Babson Görevi

Babson görevi şu şekilde tanımlanabilir: Beyaz anahtar bir hamle yapar, ardından siyahın son yataya gelen piyonu hangi taşı çıkarsa, beyaz sadece ve sadece aynı taşı çıkarak 3 hamlede forse mat eder. Joseph Ney Babson tarafından ortaya atılan böyle bir pozisyonun varlığı  uzun yıllar sadece efsaneydi. Pek çokları bu problemi çözmeye çalıştı. Örneğin Drumare 22 yıl boyunca bu problemle uğraşmıştı. Üstelik, bunun son dört yılında, her gün 4 saat. 1983 yılında 26 yaşında problem dünyasında adı sanı duyulmamış Kazanlı bir futbol antrenörü gerçek bir konumla ortaya çıktığında, problem dünyasında yer yerinden oynadı. İşte yüzyılların problemi, kusursuz elmas, dünyanın sekizinci harikası, imkansızın gerçekleşmiş hali, kutsal armağan gibi isimlerle anılan problem:

Bu konumda anahtar hamle Kh4’tür. Ardından sarsıntılar başlar.

A-Siyah vezir çıkarsa beyaz da vezir çıkar.

1…cxb1V 2.axb8V

2…Vxb2 3. Vb3!!

3…Vc3 4.Vxc3 Mat

B-Siyah kale çıkarsa,  beyaz da kale çıkar.

1…cxb1K 2.axb8K

2…Kxb2 3. Kb3 Şxc4 4. Kf4 Mat

C-Siyah fil çıkarsa, beyaz da fil çıkar.

1…cxb1F 2.axb8F

2…Fe4 3.Ff4 Fh1 (Herhangi bir yere) 4.Fe3 (ya da Fe5) Mat

D-Siyah at Çıkarsa, beyaz da at çıkar.

1…cxb1A 2.axb8A

2…Axd2 3.Ac6 Şc3 4.Kc1 Mat

Hollandalı yazar Tim Krabbe, bu soruyu gördüğünde kendisini, hayatın anlamını bulmuş gibi hissettiğini belirtmiştir. Yarosh ilk sorudan sonra, 3 adet Babson görevi daha gösterdi. Drumare da kendi konumunu sonunda dizdi.  Sadece problemlerde değil, herhangi bir satranç maçında da çılgın, kodları dağıtan durumlarla karşılaşabileceğimizi söyleyerek bu yazıyı bitirebiliriz. Deleuze çok önemli bir filozoftur, ama satranç hakkında yeteri kadar bilgisi yoktur.

kazan10g

 

Üstat bıyıklı olan.  Ne kadar mütavazı bir yaşamı sürdüğü sanırım açık.

 

 

 

Referanslar

Plakett, J, Can you be a Tactical Chess Genius, 2002, Everyman Chess, London

Colebrook, C,  Gilles Deleuze, çev. Cem Soydemir, 2004, Bağımsız Kitaplar, Ankara

Deleuze, G, Kapitalizm ve Şizofreni 1 Bin Yayla, çev Ali Akay, 1990, Bağlam, Ankara

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumnlarınızı gerçek isminizle yazmanızı rica ederiz. Takma isimle yazılan yorumları üzülerek reddediyoruz.